Duizenden organisaties publiceren inmiddels een CO₂-footprint en stellen klimaatdoelen. Onderzoek van de MIT Sloan School of Management laat echter een kloof zien tussen het stellen van doelen en het daadwerkelijk verlagen van de uitstoot. Een doel zegt op zichzelf weinig over de vraag of de uitstoot daarna ook echt daalt. Wat veel zwaarder lijkt te wegen, is onafhankelijke, terugkerende verificatie.

Het probleem: een plan is nog geen voortgang

Bij grote bedrijven is het stellen van een klimaatdoel inmiddels gangbaar. Ze rapporteren jaarlijks hun footprint en sluiten zich vaak aan bij vrijwillige initiatieven om hun ambities te bekrachtigen.

Een doel is een intentieverklaring. Het zegt niets over wat er is gemeten, hoe zorgvuldig dat is gebeurd of wat er na de aankondiging gebeurt. Zonder doorlopend proces of onafhankelijke controle kan er van alles misgaan:

Van buitenaf oogt het plan nog steeds geloofwaardig, maar de voortgang is veel lastiger te zien.

Wat het onderzoek laat zien

Een working paper van de MIT Sloan School of Management onderzocht de relatie tussen (het ontbreken van) onafhankelijke verificatie en daadwerkelijke reductie, met gegevens van ruim 30.000 beursgenoteerde bedrijven wereldwijd tussen 2016 en 2021. Twee bevindingen springen eruit.

Ten eerste rapporteren bedrijven die hun uitstoot onafhankelijk laten controleren in het eerste jaar van die controle een hogere uitstoot dan vergelijkbare bedrijven die dat niet doen. De controle brengt emissiebronnen aan het licht die bij ongecontroleerde rapportages vaak buiten beeld blijven.

Ten tweede, en dat zegt nog meer: een klimaatdoel op zichzelf hing slechts zwak en wisselend samen met een daadwerkelijke daling van de uitstoot in het jaar erna. In dit onderzoek ging het om een doel dat is gevalideerd door het Science Based Targets initiative (SBTi). Zodra de onderzoekers meewogen of de uitstoot van een bedrijf ook onafhankelijk was gecontroleerd, verdween dat verband grotendeels. De onafhankelijke controle hing wel consequent samen met een meetbare daling: bedrijven die hun uitstoot lieten controleren, stootten een jaar later aantoonbaar minder uit.

De belangrijkste conclusie is dat in deze gegevens onafhankelijke verificatie de beste voorspeller is van een daadwerkelijke daling van de uitstoot.

Een praktijkvoorbeeld: de CO₂-Prestatieladder

De CO₂-Prestatieladder werkt al ruim vijftien jaar volgens het principe van onafhankelijke verificatie. Gecertificeerde organisaties worden periodiek en onafhankelijk geaudit door een certificerende instelling. Die toetst hen aan een gestructureerd systeem voor het beheersen en verminderen van hun uitstoot.

Gecertificeerde organisaties doorlopen een continue cyclus. Ze meten hun uitstoot, plannen reductie, voeren dat plan uit en tonen via een nieuwe audit aan dat het ook is gebeurd. Stokt de voortgang, dan laat de volgende audit dat zien. Die terugkerende, onafhankelijke toetsing sluit aan bij het principe uit het MIT-onderzoek Ruim 8.000 gecertificeerde organisaties, vooral in Nederland en België, passen dit in de praktijk toe.

De Ladder is ook een inkoopinstrument. Ruim 300 aanbestedende diensten gebruiken de Ladder in hun aanbestedingen. Inschrijvers die de ambitie hebben om een certificaat te behalen (of behouden) tijdens het project, krijgen daarbij gunningsvoordeel in de vorm van een fictieve korting op hun inschrijfprijs. Aanbestedende diensten hebben geen eigen expertise nodig om de klimaatclaims van een leverancier te beoordelen. Dat werk heeft de audit al gedaan.

Waarom dit ertoe doet voor beleid en inkoop

Voor aanbestedende diensten is de kwaliteit van een zelf gerapporteerde klimaatclaim vaak lastig te beoordelen.. Onafhankelijke verificatie dicht dIt gat, zonder dat elke inkoper zelf expert in CO₂-boekhouding hoeft te worden.

In de Europese Unie geldt voor grote bedrijven onder de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) een verplichting tot duurzaamheidsrapportage met onafhankelijke verificatie. Door de recente vereenvoudiging van die regels vallen minder bedrijven onder de richtlijn. Voor de veel grotere groep organisaties die daar nu buiten valt, is onafhankelijke verificatie een vrijwillige keuze.

Dat geldt ook voor de overheden die bij hen inkopen. De CO₂-Prestatieladder biedt deze organisaties een praktische route: terugkerende, onafhankelijke verificatie voor organisaties van elke omvang en de mogelijkheid voor aanbestedende diensten om die in hun aanbestedingen te belonen.

Onafhankelijke verificatie leidt tot CO₂-reductie

Onafhankelijke verificatie maakt een klimaatambitie geloofwaardig en controleerbaar. De CO₂-Prestatieladder laat zien dat dit op grote schaal kan, zonder dat het ingewikkeld of duur hoeft te zijn. Ruim vijftien jaar onafhankelijke audits bij duizenden organisaties wijzen in dezelfde richting als het onderzoek: echte reductie volgt op echte toetsing.