De CO₂-Prestatieladder doet meer dan alleen CO₂-uitstoot verminderen. Nieuw onderzoek van het Utrecht University Centre for Public Procurement (UUCePP) toont aan dat het gebruik van de Ladder in publieke aanbestedingen ook samenhangt met verbeterde technologische innovatie bij bedrijven.

Het onderzoek – uitgevoerd in het kader van een EU-project, gefinancierd door de IKEA Foundation – laat zien dat bedrijven die opdrachten winnen waarbij de CO₂-Prestatieladder wordt toegepast, aantoonbare verbeteringen laten zien in de kwaliteit van hun technologische innovatie. Dit geldt voor bedrijven die binnen twee jaar na het winnen van de aanbesteding gecertificeerd zijn.

Wat is onderzocht?

Onderzoekers analyseerden Nederlandse aanbestedingsdata uit de periode 2010–2024 en combineerden deze met certificeringsgegevens op bedrijfsniveau en informatie over de technologische kwaliteit van patenten.

De focus lag op hoe bedrijven presteren vóór en na het winnen van een aanbesteding waarbij de CO₂-Prestatieladder wordt gebruikt. De centrale vraag: in hoeverre leidt het toepassen van de Ladder in publieke aanbestedingen tot sterkere innovatieresultaten?

Belangrijkste bevindingen

Innovatie verbetert – maar alleen bij gecertificeerde bedrijven

Bedrijven die een opdracht winnen én beschikken over een CO₂-Prestatieladder-certificaat (of dat kort daarna behalen) laten een statistisch significante verbetering zien in de technologische kwaliteit van hun patenten.

Dit suggereert dat de combinatie van aanbesteding én CO₂-Prestatieladder-certificering de bepalende voorwaarde is voor de innovatierespons.

Een specifiek effect van de CO₂-Prestatieladder

Bij bedrijven zonder certificering is geen vergelijkbaar effect zichtbaar. Ook bedrijven die uitsluitend ISO 14001-gecertificeerd zijn, laten niet dezelfde innovatierespons zien als bedrijven met een Ladder-certificaat.

Algemene vormen van groen aanbesteden zonder de Ladder laten vergelijkbare innovatie-effecten niet zien. Dit benadrukt dat het gestructureerde, prestatiegerichte karakter van de CO₂-Prestatieladder cruciaal is.

Effecten ontstaan geleidelijk en houden aan

Innovatiewinst treedt niet meteen op. De effecten ontwikkelen zich over meerdere jaren na het winnen van een aanbesteding en houden aan op de middellange termijn.

De Ladder lijkt duurzame verbeteringen te ondersteunen, in plaats van eenmalige veranderingen.

Sterkste effect bij grote opdrachten

De effecten zijn het duidelijkst bij grote opdrachten met een hoge waarde. Bij kleinere projecten is nauwelijks een meetbaar effect waarneembaar. De omvang van een project speelt een belangrijke rol in de mogelijkheid voor bedrijven om in innovatie te investeren.

Meest zichtbaar in R&D-intensieve sectoren

Bedrijven in sectoren met een hogere R&D-intensiteit laten de sterkste verbeteringen zien. In minder innovatiegedreven sectoren zijn de effecten beperkt. Innovatie hangt niet alleen af van prikkels, maar ook van de capaciteit van een bedrijf om daarop in te spelen.

Wat betekenen deze resultaten?

De bevindingen suggereren dat de CO₂-Prestatieladder niet alleen samenhangt met emissiereductie, maar ook met verbeteringen in de technologische kwaliteit van innovatie bij bedrijven.

Deze effecten zijn echter niet universeel. Ze treden op onder specifieke omstandigheden – met name wanneer de Ladder actief wordt toegepast in aanbestedingen in sectoren met een hogere R&D-intensiteit en bedrijven gecertificeerd zijn.

Dit kan samenhangen met specifieke eisen van de Ladder op het gebied van ketenamenwerking en het initiëren van projecten om CO₂-reductie in de sector te bevorderen.

“De belangrijkste conclusie van het onderzoek is dat aanbestedingsbeleid een betekenisvolle rol kan spelen in het sturen van gedrag bij bedrijven, met name wanneer prikkels zijn ontworpen om een hogere mate van milieubetrokkenheid te belonen. Wat dit onderzoek onderscheidt, is dat het aanbestedingspraktijken niet alleen koppelt aan milieuresultaten, maar ook aan innovatiereacties op bedrijfsniveau.”

— Jihwan Ryu, Utrecht University Centre for Public Procurement

Conclusie

Dit onderzoek levert nieuw bewijs dat de CO₂-Prestatieladder naast emissiereductie ook kan bijdragen aan innovatie. Het effect is gericht, niet universeel: het is het duidelijkst zichtbaar bij gecertificeerde bedrijven, bij grotere opdrachten en in sectoren met een sterkere innovatiecapaciteit. Dit suggereert dat de Ladder een bredere rol kan spelen dan emissiereductie alleen, al laat het onderzoek zien dat dit bredere potentieel zich ontvouwt onder specifieke omstandigheden, en niet vanzelfsprekend is.