Met het inzetten van de CO2-Prestatieladder als BPKV-gunningscriterium in een aanbesteding stimuleert u CO2-reductie bij de uitvoering van projecten. Vanaf januari 2027 is het verplicht versie 4.0 van de CO2-Prestatieladder te gebruiken in aanbestedingen. In dit blog leest u hoe aanbesteden met de Ladder werkt en hoe u dit doet in 4 stappen. Daarnaast geeft Rijkswaterstaat tips voor het inzetten van de Ladder als aanbestedingsinstrument.
Activiteiten die worden uitgevoerd via aanbestedingen zijn verantwoordelijk voor 15 procent van de wereldwijde CO2-emissies. De uitstoot die plaatsvindt bij de uitvoering van overheidsaanbestedingen is vele malen hoger dan de emissies van overheden binnen hun eigen organisatie. Door emissiereducties door opdrachtnemers te stimuleren en dit te belonen in een opdracht kunt u als aanbestedende dienst veel impact maken en bijdragen aan het behalen van de doelen van het Klimaatakkoord van Parijs.
Het inzetten van de CO2-Prestatieladder als BPKV-gunningscriterium is een van de manieren om dit te doen. Onderzoek van Universiteit Utrecht heeft aangetoond dat bij bouwprojecten die zijn aanbesteed met de ladder aanzienlijk minder CO2 werd uitgestoten. De reductie was vooral groot wanneer het project was gegund aan een partij die was gecertificeerd op het hoogste niveau 5 – in versie 3.1 – van de Ladder.
Momenteel zetten zo’n 300 aanbestedende diensten in Nederland, België en andere Europese landen de CO2-Prestatieladder in als aanbestedingsinstrument. Met het inzetten van de Ladder in aanbestedingen stimuleert u de markt om in beweging te komen en beloont u koplopers voor hun extra inspanningen op het gebied van emissiereductie.
In versie 4.0 is er ten opzichte van versie 3.1 weinig veranderd als het gaat de wijze van inzetten van de Ladder in een aanbesteding. Het voornaamste verschil is de overgang van vijf niveaus naar drie tredes. Dit betekent dat bedrijven zich niet meer op vijf, maar op drie CO2–Ambitieniveaus met bijbehorend gunningvoordeel kunnen inschrijven.
Vanaf januari 2027 zijn aanbestedende diensten verplicht om versie 4.0 te gebruiken in een aanbesteding met de Ladder. Tot die tijd mag u 4.0 al inzetten in een aanbesteding, maar alleen als de markt er klaar voor is. Concreet betekent dat dat een groot deel van de bedrijven in de sector al gecertificeerd is op versie 4.0 of bezig is met het behalen van een certificering op deze versie.
In dit artikel leest u meer over de overgangsregeling voor aanbesteden met versie 4.0.
Om aanbestedende diensten te ondersteunen bij het inzetten van de Ladder als gunningscriterium heeft SKAO de Handreiking Aanbesteden gunningscriterium CO2-Prestatieladder 4.0 gepubliceerd. Dit document bevat onder meer een concreet stappenplan, voorbeeldteksten voor aanbestedingsleidraden en contracten, en uitleg over de CO2-Ambitieniveaus waarmee inschrijvers zich kunnen onderscheiden.
Zo gebruikt u in vier stappen het gunningscriterium CO2-Prestatieladder 4.0 in een aanbesteding:
De eerste stap is het opnemen van de CO2-Prestatieladder als BPKV-gunningscriterium in uw aanbestedingsleidraad. In de tekst vermeldt u onder meer de drie CO2-Ambitieniveaus met daarbij de gestelde eisen, zoals het verkrijgen van inzicht in energieverbruik en emissies.
Per CO2-Ambitieniveau maakt u duidelijk welk voordeel de inschrijvende partij geniet. Dit kan bijvoorbeeld een fictieve korting op de inschrijfprijs zijn of een puntenaantal. Als aanbestedende dienst bent u vrij welke methode u kiest en wat de hoogte van het gunningsvoordeel is.
Ook vermeldt u in de aanbestedingsleidraad hoe de inschrijvende partij kan voldoen aan de eisen (projectverklaring of een CO2-Prestatieladdercertificaat), de termijn van verantwoording (meestal een jaar) en de sanctie wanneer de uitvoerende partij binnen de gestelde termijn niet voldoet aan het afgesproken CO2-Ambitieniveau (meestal een boete).
“Door de CO₂-Prestatieladder in te zetten als gunningscriterium, beloont u organisaties op basis van hun ambities en de impact die ze maken. Wanneer u een Ladder-certificaat enkel als eis stelt, is de kans groot dat organisaties blijven hangen bij trede 1. Gunning beloond organisaties die nog meer impact realiseren”
Thijs Wentink, Beleidsmedewerker Aanbesteden SKAO
De volgende stap is dat bedrijven zich inschrijven voor de aanbesteding. Hierbij geven ze aan op welk CO2-Ambitieniveau ze het project of de opdracht willen uitvoeren en hoe ze willen aantonen dat ze hieraan voldoen. Dat kan op twee manieren:
Bij de inschrijving geeft een partij aan welke onafhankelijke certificerende instelling de audit doet. Op het moment van inschrijving hoeft een bedrijf nog niet te beschikken over een CO2-Prestatieladdercertificaat. Bedrijven zijn niet verplicht om zich in te schrijven op een CO2-Ambitieniveau.
Wanneer u alle inschrijvingen heeft ontvangen, maakt u een beoordeling op basis van de prijs, gunningscriterium CO2-Prestatieladder en eventueel aanvullende criteria. Hier komt dan een beste prijs-kwaliteitverhouding uit. Op het moment van gunning gaat de termijn in waarop de opdrachtnemer moet aantonen dat deze voldoet aan het afgesproken CO2-Ambitieniveau.
De laatste stap is dat de opdrachtnemer het project uitvoert op het afgesproken CO2-Ambitieniveau. Via het projectenoverzicht in Mijn CO2-Prestatieladder geeft de opdrachtnemer opdrachtgever inzicht in het projectplan, de maatregelen, de CO2– en energievoetafdruk en de voortgang van het project. Deze inzichten vormen weer de basis voor gesprekken over mogelijke kansen en hoe die benut kunnen worden.
Hier leest u meer over aanbesteden met gunningscriterium CO2-Prestatieladder 4.0 in vier stappen.
“Wanneer u voor het eerst gaat aanbesteden met de Ladder, raad ik aan dat stapsgewijs te doen. Begin met een selectie projecten gebaseerd op bijvoorbeeld een bepaalde projectwaarde of een categorie met de grootste CO₂-impact. En breid dat later uit naar meer projecten en categorieën”
Thijs Wentink, Beleidsmedewerker Aanbesteden SKAO
Rijkswaterstaat was in 2012 een van de eerste overheidsorganisaties die de CO2-Prestatieladder inzette als gunningscriterium in aanbestedingen. Per 1 juli 2026 doet RWS dat met CO2-Prestatieladder versie 4.0. Gerwin Schweitzer, adviseur klimaatneutraal en circulair inkopen bij Rijkswaterstaat, geeft 3 tips voor het inzetten van de CO2-Prestatieladder als BPKV-criterium.
“Wanneer u besluit om de Ladder in te zetten als gunningscriterium doet u er goed aan om dit ruim van tevoren aan te kondigen aan de markt. Zelf houden we bij RWS een half jaar aan als minimum. Door vroegtijdig te communiceren, hebben bedrijven die zich willen inschrijven voor de aanbesteding voldoende tijd om zich te laten certificeren op organisatieniveau.”
“Bij RWS passen we de Ladder standaard toe in aanbestedingen voor Infra, maar ook voor bijvoorbeeld het inkopen van diensten. Door de CO2-Prestatieladder consistent in te zetten binnen een inkoopdomein, weten bedrijven dat ze ook in de toekomst beloond zullen worden voor hun CO2-ambities en zijn ze eerder bereid om de investering te doen voor een Ladder-certificering.”
“Hoewel iedere aanbesteding inhoudelijk anders is en we bij RWS onze eigen contractmodellen hebben, houden we bij het gunningscriterium CO2-Prestatieladder zoveel mogelijk de teksten van de Handreiking aanbesteden 4.0 aan. We hoeven alleen nog een invulling te geven aan het gunningsvoordeel per trede, de sanctietermijn en sanctiebepaling. Wij hanteren 2, 4 of 6 procent gunningsvoordeel, een termijn van 1 jaar en een boete ter hoogte van 1,5 keer het genoten gunningsvoordeel.”
In onderstaand webinar legt Thijs Wentink, beleidsmedewerkers Aanbesteden bij SKAO, uit hoe u de Ladder stap voor stap inzet als BPKV-gunningscriterium en hoe u opdrachtnemers en ketenpartners stuurt op maximale impact. Gerwin Schweitzer van Rijkswaterstaat geeft tips voor het gebruik van de Ladder in aanbestedingen en vertelt over de samenhang tussen de CO2-Prestatieladder en de MilieuKostenIndicator (MKI).
In de video beantwoorden de sprekers ook vragen van bedrijven en organisaties die bij de sessie aanwezig waren. Mocht u na het terugkijken van de Webinar sessie nog vragen hebben, dan kunt u contact met ons opnemen.
Een waardeketenanalyse helpt u te bepalen waar in de keten de meeste emissies plaatsvinden en waar de grootste reductiekansen liggen. Deze analyse is een belangrijk instrument binnen de CO2-Prestatieladder om invulling te geven aan ‘scope-overstijgend’ denken. In dit blog leggen we uit hoe u binnen en buiten de grenzen van uw…
Bij een energieverbruik vanaf 10 terajoule per jaar moet uw bedrijf voldoen aan de eisen van de Energy Efficiency Directive (EED). Door de herziening van de EED in 2023 is een groter deel van de Ladder-certificaathouders EED-plichtig. In dit blog leggen we uit welke eisen voor uw bedrijf gelden en hoe u een certificaat van de CO2-Prestatieladder of ISO 50001 kunt inzetten als alternatief voor een EED-auditplicht en als…
Nieuwsbrief ontvangen?
"*" geeft vereiste velden aan